Spis treści:
- Dlaczego trenerzy personalni układają diety?
- Czy trener personalny może układać dietę?
- Czy trener personalny powinien układać diety?
- Czy ustawa „Lex szarlatan” powinna objąć trenerów personalnych?
- Jak wygląda dieta od trenera personalnego?
- Dla kogo jest dieta od trenera personalnego?
- Kiedy lepiej wybrać dietetyka, niż trenera?
Dlaczego trenerzy personalni w ogóle układają diety?
Trening z ciężarami jest obecnie jedną z najpopularniejszych form aktywności fizycznej. Jednak jeszcze nie tak dawno temu nazwanie tego „sportu” niszowym byłoby ogromnym niedomówieniem – chodzenie na siłownię uważano po prostu za obciach. A przeciętny jej bywalec kojarzony był z dresiarzem, troglodytą, bandziorem i tak dalej, i tak dalej. I to właśnie z tego pokolenia troglodytów wyrosło „pierwsze pokolenie” trenerów personalnych. Do którego zresztą sam należę.
Bardzo niszowy był również temat odżywiania w treningu siłowym. Jako takich dietetyków nie było, tym bardziej online. A jeżeli już to „Panie Krysie” rozpisywały diety 1000 kcal „Paniom Grażynkom”. Nie miały więc pojęcia, jak powinien odżywiać się prawdziwy „Wielki chłop”.
Około 2010 roku, wraz z erą mediów społecznościowych, rozpoczął się boom na crossfit i siłownię, a trenerzy personalni zaczęli wyrastać jak grzyby po deszczu. Za to nadal brakowało wykwalifikowanych dietetyków sportowych.
I tę lukę zapełnili właśnie trenerzy personalni online.
Czy trener personalny może układać dietę?
Odpowiedź jest krótka – tak, może.
Choć od wielu lat trwają prace nad ustawą o zawodzie dietetyka, nadal brakuje odpowiednich regulacji prawnych. Co więcej, dietetykiem może obecnie nazywać się każdy – niezależnie od tego, czy ukończył studia kierunkowe, kursy i szkolenia, czy też nie posiada żadnego formalnego wykształcenia w zakresie żywienia.
W praktyce oznacza to, że nie istnieje dziś prawny monopol na układanie diet. Dopóki nie pojawią się odpowiednie regulacje, trenerzy personalni mogą legalnie tworzyć jadłospisy i udzielać porad żywieniowych. Czy jednak legalność idzie w parze z kompetencjami? Niekoniecznie. To, że prawo na coś pozwala, nie oznacza, że powinno się to robić.
Dokładnie dlatego znacznie ciekawsze od pytania „czy trener personalny może układać dietę?” jest pytanie, czy trener personalny posiada wiedzę i kwalifikacje pozwalające robić to dobrze?
Czy trener personalny powinien układać diety?
Sam, zanim skończyłem studia, przez wiele lat układałem jadłospisy jako trener personalny online.
Byłbym więc hipokrytą, gdybym napisał, że trener absolutnie nie powinien tykać się tematów żywieniowych. W końcu te dwa tematy nierozerwalnie łączą się ze sobą. Kursy trenerskie obejmują podstawy dietetyki, a trenerzy i dietetycy często uczestniczą w tych samych szkoleniach i konferencjach. Nie możemy jednak zapominać, że jeśli po kursie szkolą się dalej, zazwyczaj ograniczają się do swojej wąskiej specjalizacji – żywienia w sportach siłowych. Szkopuł tkwi w tym, że nie każdy, kto chodzi na siłownię, powinien od razu jeść jak kulturysta.
U osób zdrowych, przy prostych celach sylwetkowych – takich jak redukcja tkanki tłuszczowej czy budowa masy mięśniowej – podstawowa wiedza żywieniowa w zupełności wystarcza do skutecznego poprowadzenia podopiecznego. Nawet jak trener przesadzi „nieco” z białkiem, to nic wielkiego się nie stanie. Gdyby trenerzy ograniczali się wyłącznie do pracy z tzw. „fitness freakami” i prostych planów typu masa lub redukcja, w większości przypadków nie byłoby tu większego problemu.
Problem zaczyna się, gdy trener wychodzi ponad swoje kompetencje…
Czy ustawa „Lex szarlatan” powinna objąć trenerów personalnych?
Trener personalny nie jest zawodem medycznym. Mimo to w sieci powszechnie panuje narracja, w której kreuje się trenera na specjalistę „ponadmedycznego”, o kompetencjach szerszych niż jakikolwiek zawód medyczny – w tym dietetyk. Trener personalny rzekomo ma posiadać:
- kompetencje fizjoterapeuty (mimo że nie kończył Fizjoterapii),
- kompetencje dietetyka (mimo że nie kończył Dietetyki),
- kompetencje psychologa (mimo że nie kończył Psychologii),
- kompetencje lekarza z wielu specjalizacji – najczęściej endokrynologa, androloga czy ortopedy – mimo braku wykształcenia medycznego.
W efekcie trener personalny buduje w świadomości klienta obraz „specjalisty od wszystkiego”, który ma odpowiedź na każdy problem związany z ciałem i zdrowiem – ułoży dietę, przeprowadzi terapię, przeanalizuje badania krwi czy zdiagnozuje wady postawy i kontuzje.
Ale jednak spójrzmy prawdzie w oczy – uprawnienia trenera personalnego wynikają najczęściej z krótkich kursów – często trwających kilka tygodni i nierzadko realizowanych w formie online. Ich głównym celem jest przygotowanie do prowadzenia treningu oporowego, a nie pełnienie roli specjalisty medycznego czy diagnostycznego.
W tym kontekście zasadne jest pytanie, czy „Lex szarlatan” – ustawa mająca chronić pacjentów przed pseudomedycyną – nie powinna w jakimś stopniu dotyczyć również praktyk trenerów personalnych? Nie w zakresie samego treningu, ale w momencie, gdy ich działalność zaczyna wchodzić w obszary medycyny, diagnostyki i terapii bez odpowiednich kwalifikacji.
Moim zdaniem – tak, szczególnie jeśli równolegle miałaby zostać wprowadzona ustawa o zawodzie dietetyka.
Jak wygląda dieta od trenera personalnego?
Chciałbym napisać, że w tym rozdziale będę mówił o przypadkach skrajnych, które zdarzają się raz na sto, a ten podpunkt będzie przejaskrawiony. Ale niestety nie mogę. Często trafiają do mnie osoby, które pracowały z jednym, drugim, trzecim trenerem i zazwyczaj wygląda to bardzo podobnie.
Ale do rzeczy… wróćmy nieco do historii i cofnijmy się o kilkanaście lat, gdzie większość adeptów siłowni czerpała wiedzę z magazynów kulturystycznych i forów branżowych. Klasyczny schemat diety wyglądał wtedy mniej więcej tak: „2g białka, 1g tłuszczu, reszta węgle, +500 kcal na masę, -500kcal na redukcję”. I przez bardzo długi czas na tych założeniach opierała się dieta od przeciętnego trenera. Ewentualnie, jeśli trafiał się trener-kulturysta, białko rosło dwu- albo nawet trzykrotnie, a tłuszcze były redukowane niemal do zera.
Minęło dobre 15 lat, a diety rozpisywane przez trenerów wciąż wyglądają niemal identycznie. Klasyczna strategia pt. „High protein i do przodu” dla każdego, jak leci, wciąż ma się świetnie.
Przy okazji często dochodzi tutaj brak profesjonalnych narzędzi do układania planów i rozpiska to nie jadłospis, a schemat (zazwyczaj ten sam dla każdego), np.:
„Śniadanie: płatki + odżywka + owoce + orzechy
Posiłki 2-4: pierś z kurczaka + ryż + warzywa + oliwa
Kolacja: twaróg + jogurt + warzywa”
Za dwie-trzy-cztery stówki… bez przepisów, urozmaicania, zrozumienia, że nie każdy chce mieć wielkie mięśnie lub poświęcić całą przyjemność z jedzenia lub życie towarzyskie dla kurczaka z ryżem.
Kilka lat temu słuchałem wypowiedzi trenera, który rozpisywał „diety” jak ta powyżej i dziwił się, że ktoś zarzucał mu, że jego plan nie jest urozmaicony. Mówił mniej więcej tak:
„Jesteś debilem, jak nie umiesz sobie tego urozmaicić. Jednego dnia robisz kurczaka w curry, drugiego w papryce, trzeciego w oregano… i masz urozmaiconą dietę”.
Kilka tygodni temu trafił do mnie były podopieczny tego pana i zgadnijcie, jak obecnie wyglądają rozpisywane przez niego plany?
Tak – dalej dokładnie tak samo.
Przy robieniu researchu do tego artykułu natrafiłem na wiele opinii potwierdzających powyższe, między innymi (pisownia oryginalna – cytat z maila od trenera do klientki):
„Diety nie bede zmienial na bardziej urozmaicona bo dla mnie jest si Sam jem i wszystkim rozpisuje dla mnie np ryz kurczak i lyzeczke pesto to posilek ok czym bys chciala urozmaicic sosem Moge dolozyc i zmienic ostatni posilek bo brakuje tsm kwasow omega zapomnialem w suplemantacji”
I tu dochodzimy do kolejnego problemu. Trenerzy, zwłaszcza kulturyści, nawet jeżeli reklamują się, że na ich dietach można pozwalać sobie na wszystko, stosują zasadę 80/20 itd., w rzeczywistości mają często zupełnie inne postrzeganie tego, co to znaczy „urozmaicenie” i „smaczna dieta”.
W praktyce często okazuje się, że to „pozwalanie na wszystko” to w rzeczywistości dalej przysłowiowy ryż z kurczakiem i brokułem + cheat meal raz na dwa tygodnie, do 20% „niezdrowych produktów” wlicza się np. hummus do smarowania kanapek lub kakao do owsianki, a obiecane desery to np. ryż z olejem kokosowym (przypadek prawdziwy :D).
Dla kogo jest dieta od trenera personalnego?
Trener personalny nie jest dietetykiem i rzadko zdarza się, by potrafił ułożyć dietę na poziomie specjalisty po studiach. Ale przyznaję, że dieta od trenera może być dobrym rozwiązaniem – pod warunkiem, że trafia do odpowiedniej osoby, a trener nie wychodzi ponad swoje kompetencje. Najczęściej sprawdza się u tzw. „fit świrów”, mocno zaangażowanych w trening siłowy, które lubią kontrolę, powtarzalność i nie mają problemu z monotonią. Dla nich schemat typu „ryż + kurczak + warzywa” nie jest ograniczeniem, tylko prostym systemem do realizacji celu.
W takich przypadkach dieta od trenera może być skuteczna, szczególnie przy prostych celach sylwetkowych, jak redukcja czy budowa masy u osób początkujących. Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś oczekuje dużej elastyczności i różnorodności, a dostaje sztywny schemat, którego trener nie chce lub nie potrafi dostosować do danego przypadku.
Kiedy lepiej wybrać dietetyka, niż trenera?
Tylko dietetyk i/lub lekarz ma prawo zajmować się żywieniem osób chorych – tu nie ma dyskusji i nieważne, czy to „zwykła” cukrzyca, czy choroba Parkinsona wymagająca diety z redystrybucją białka (chcesz przetestować swojego trenera? zapytaj go o nią :D). Jednak patrząc z perspektywy specjalisty od odchudzania – dieta zawsze będzie najważniejszym czynnikiem. Na drugim miejscu postawiłbym sen, a aktywność fizyczną – niekoniecznie od razu trening siłowy – na nieco dalszym planie. Trening siłowy wspiera utrzymanie masy mięśniowej, to dieta decyduje o bilansie energetycznym, a więc o tym, czy realnie chudniemy. Kluczowym warunkiem skuteczności nie jest jednak tylko „idealny plan”, ale przede wszystkim jego utrzymanie w dłuższym czasie.
I właśnie tutaj zaczyna się różnica. Dietetyk nigdy nie ogranicza się do prostego schematu. Dobry dietetyk online bierze pod uwagę preferencje żywieniowe, rytm dnia, rodzaj pracy, dostęp do jedzenia w ciągu dnia oraz to, jak dana osoba faktycznie funkcjonuje. I co ważne, potrafi te dane wykorzystać, a nie tylko pozoruje „indywidualne podejście”. Inaczej będzie wyglądał plan dla osoby pracującej fizycznie na zmiany, inaczej dla kogoś pracującego przy biurku, inaczej dla osoby, która dźwiga ciężary 6 razy w tygodniu, a inaczej dla kogoś, kto 3 razy w tygodniu chce jedynie poruszać się na maszynach.
Na zakończenie wróćmy do początku artykułu. Pisałem tam, że kiedyś dietetyka sportowa praktycznie nie istniała, a trenerzy wypełniali tę lukę. Dzisiaj sytuacja wygląda już inaczej – mamy zarówno wykwalifikowanych dietetyków, którzy są również trenerami i wiedzą, jak żywić „Wielkiego chłopa”, jak i trenerów, którzy mocno weszli w temat żywienia i ukończyli studia z dietetyki. I właśnie w tę stronę poszedł też rynek. Stąd na tytułowe pytanie odpowiem przekornie – wybierz dietetyka, który ułoży Ci nie tylko dietę, ale i trening.
Jeżeli chcesz podejścia właśnie w takim modelu – kompleksowego, łączącego dietę i trening w jednym systemie – sprawdź konsultację online i zobacz, jak wygląda to w praktyce.